İş Çeliği Kullanım Alanları

Takım çelikleri, metal, plastik, ahşap gibi farklı malzemelerin işlenmesi ve şekillendirilmesinde kullanılan özel çelik türleridir. Takım çelikleri, diğer çeliklere göre daha yüksek sertlik, tokluk, aşınma direnci, ısıl kararlılık ve işlenebilirlik gibi özelliklere sahiptir. Takım çelikleri, içerdiği karbon ve alaşımlı elementlerin oranlarına göre farklı gruplara ayrılır.

Takım çeliklerinin en yaygın grupları şunlardır:

• Soğuk iş takım çelikleri: Bu çelikler, ısı uygulanmadan veya ısı uygulansa bile yüzey sıcaklığı 260 °C’nin altında kalan metal malzemeleri kesmek, delmek, şekillendirmek, bükülmek veya dövmek için kullanılır. Bu çelikler, %0.3 ila %2.5 arasında karbon içerirler. Ayrıca, krom, vanadyum, molibden ve tungsten gibi elementleri de az veya çok miktarda içerirler. Bu çelikler, yüksek başlangıç sertliklerine sahiptir ancak 200 °C’nin üzerindeki sıcaklıklarda sertlikleri hızla düşer. Bu nedenle, bu sıcaklığın altında çalışan takımlarda tercih edilirler. Örneğin; matkap uçları, torna takımları, kalıplar, kesici takımlar gibi aletler soğuk iş takım çelikleri ile yapılabilir.
• Sıcak iş takım çelikleri: Bu çelikler, 700 °C ve üzerindeki sıcaklıklarda metal malzemeleri işlemek için kullanılır. Bu çelikler, %0.3 ila %0.6 arasında karbon içerirler. Ayrıca, krom, molibden, tungsten ve vanadyum gibi elementleri de yüksek miktarda içerirler. Bu çelikler, yüksek sıcaklıkta yumuşamaya, aşınmaya, yırtılmaya ve oksidasyona karşı dayanıklıdır. Bu nedenle, ısı içeren işlemlerde yer alan takımlarda tercih edilirler. Örneğin; dövme kalıpları, ekstrüzyon kalıpları, sıcak kesme makasları gibi aletler sıcak iş takım çelikleri ile yapılabilir.
• Yüksek hız takım çelikleri: Bu çelikler, yüksek kesme hızlarında dahi talaş kaldırabilen ve yüksek sıcaklıkta sertliğini koruyabilen takım çelikleridir. Bu çelikler, %0.7 ila %1.5 arasında karbon içerirler. Ayrıca, krom, molibden, tungsten ve kobalt gibi elementleri de çok yüksek miktarda içerirler. Bu çelikler, torna ve freze gibi makinelerin kesici takımlarının üretiminde kullanılır. Örneğin; freze bıçakları, torna uçları gibi aletler yüksek hız takım çelikleri ile yapılabilir.
• Plastik kalıp çelikleri: Bu çelikler, plastik ham maddelerin şekillendirilmesinde kullanılan alaşımlı takım çelikleridir. Bu çelikler, %0.1 ila %0.4 arasında karbon içerirler. Ayrıca, krom, nikel ve molibden gibi elementleri de düşük veya orta miktarda içerirler. Bu çelikler, aşındırıcı plastiklere karşı dayanıklıdır. Bu nedenle, plastik enjeksiyon, plastik ekstrüzyon, plastik döküm gibi işlemlerde yer alan kalıplarda tercih edilirler. Örneğin; plastik şişe kalıpları, plastik oyuncak kalıpları gibi aletler plastik kalıp çelikleri ile yapılabilir.